Note 1
Note 2
Interval
P5
Ratio: 3:2 | Consonant
What is Music Interval Calculator?
▾
म्युझिक इंटरव्हल कॅल्क्युलेटर कोणत्याही दोन म्युझिकल नोट्समधील इंटरव्हलचे नाव, सेमीटोन काउंट, फ्रिक्वेंसी रेशो, कॉन्सनन्स लेव्हल आणि डायटोनिक फंक्शन ठरवतो. संगीताचा मध्यांतर म्हणजे दोन नोट्समधील पिचमधील अंतर, जे सेमीटोनमध्ये मोजले जाते (रंगाच्या अर्ध्या चरणांमध्ये) आणि संगीत सिद्धांत नियमानुसार नाव दिले जाते ज्यामध्ये गुणवत्ता (परिपूर्ण, प्रमुख, किरकोळ, वाढवलेला, कमी झालेला) आणि आकार क्रमांक (एकता, दुसरा, तिसरा, चौथा, पाचवा, सहावा, सातवा, अष्टक) यांचा समावेश होतो. मध्यांतर हे पाश्चात्य संगीत सिद्धांताच्या सर्व पैलूंसाठी आधारभूत आहेत - ते तराजूची रचना परिभाषित करतात (एक प्रमुख स्केल W-W-H-W-W-W-H मध्यांतरांवरून तयार केला जातो), जीवाचे वर्ण (मोठ्या जीवामध्ये मुख्य तिसरा आणि परिपूर्ण पाचवा असतो), रागाचे कार्य (परफेक्ट चौथ्याची झेप), दुसऱ्या चरणापेक्षा भिन्न वर्ण किंवा डिसमिन किंवा भिन्नता. (अंतरांचे वर्गीकरण अत्यंत व्यंजनापासून केले जाते — एकसंध, अष्टक, परिपूर्ण पाचवा — अत्यंत विसंगत — किरकोळ सेकंद, ट्रायटोन). दोन नोट्समधील फ्रिक्वेंसी रेशो हे निर्धारित करते की ते ठोके (विसंवाद) निर्माण करतात की स्वच्छपणे एकत्र असतात (व्यंजन). साध्या फ्रिक्वेंसी गुणोत्तरांसह मध्यांतरे (सप्तकांसाठी 2:1, परिपूर्ण पाचव्यासाठी 3:2, परिपूर्ण चौथ्यासाठी 4:3) सर्वात व्यंजन आहेत. समान स्वभावामध्ये, हे गुणोत्तर अंदाजे असतात परंतु अचूक नसतात, अगदी 'व्यंजन' मध्यांतरांमध्येही किंचित धडधड निर्माण करतात. कॅल्क्युलेटर दोन ऑक्टेव्हमधील सर्व मध्यांतरे कव्हर करतो, एन्हार्मोनिक समतुल्य ओळखतो (वर्धित चौथा = कमी झालेला पाचवा = ट्रायटोन), आणि डायटॉनिक मध्यांतर नाव प्रदान करतो जसे ते प्रत्येक मोठ्या आणि किरकोळ स्केल संदर्भामध्ये दिसते.
Calkulon makes complex calculations simple — built for students and everyday problem-solvers.
सूत्र
▾
मध्यांतर (सेमिटोन) = |नोट2 MIDI - Note1 MIDI|
वारंवारता प्रमाण = 2^(सेमिटोन/12)
अंतराल नाव: स्केल डिग्री अंतर आणि अपघाती गुणवत्तेद्वारे निर्धारित केले जातेVariable Legend
▾
| प्रतीक | नाव | एकक | वर्णन |
|---|---|---|---|
| I | मध्यांतर | semitones | म्युझिक इंटरव्हल कॅल्कसाठी एक प्रमुख इनपुट पॅरामीटर जो सूत्रामध्ये मध्यांतराचे प्रतिनिधित्व करतो, त्याच्या गणितीय भूमिकेद्वारे गणना केलेल्या आउटपुटवर थेट परिणाम करतो |
| FR | वारंवारता प्रमाण | ratio | उच्च नोटच्या वारंवारतेचे निम्न नोटच्या वारंवारतेचे गुणोत्तर. |
| Q | गुणवत्ता | name | मध्यांतराची गुणवत्ता: परिपूर्ण, प्रमुख, किरकोळ, वर्धित किंवा कमी. |
| N | क्रमांक | ordinal | मध्यांतराचा डायटोनिक आकार: दुसरा, तिसरा, चौथा, पाचवा, सहावा, सातवा, अष्टक. |
How to Music Interval Calculator
▾
- 1पायरी 1: दोन नोट्स ओळखा (उदा. C4 आणि G4).
- 2पायरी 2: त्यांच्यामधील सेमीटोन्स मोजा (C ते G = 7 सेमीटोन्स).
- 3पायरी 3: डायटोनिक अक्षराच्या चरणांची मोजणी करा (C ते G पर्यंत 5 अक्षरे: C, D, E, F, G → a 'पाचवा').
- 4पायरी 4: गुणवत्ता निश्चित करा: 7 सेमीटोनसह पाचवा हा 'परिपूर्ण पाचवा' आहे.
- 5पायरी 5: वारंवारता प्रमाणाची गणना करा: 2^(7/12) ≈ 1.4983.
- 6पायरी 6: व्यंजनांचे वर्गीकरण करा: परिपूर्ण पाचवा उच्च व्यंजन आहे (शास्त्रीय सिद्धांतात अपूर्ण व्यंजन).
- 7पायरी 7: डायटोनिक फंक्शन ओळखा — सी मेजरमध्ये, सी-जी पाचवा स्केल डिग्री 1 आणि 5 आहे (टॉनिक ते प्रबळ).
Worked Examples
▾
परिपूर्ण पाचवा हा पाश्चात्य सुसंवादातील सर्वात महत्त्वाचा मध्यांतर आहे. हे प्रबळ नातेसंबंधाचे मध्यांतर आहे आणि मध्ययुगीन संगीतापासून ते दोन-आवाजांच्या काउंटरपॉइंटचा आधार आहे.
ट्रायटोन अष्टक अर्ध्यामध्ये विभाजित करतो. मध्ययुगीन संगीतात त्याच्या कठोर विसंगतीमुळे त्याला 'डायबोलस इन म्युझिक' (संगीतातील सैतान) म्हटले गेले. जॅझमध्ये, हे प्रबळ 7 व्या जीवांचे परिभाषित अंतर आहे.
किरकोळ तिसरा हा मध्यांतर आहे जो किरकोळला प्रमुख जीवांपासून वेगळे करतो. त्याचे फ्रिक्वेंसी रेशो 6:5 = 1.2 च्या जवळ आहे. तिच्या तिसर्यापर्यंत एक किरकोळ जीवा मूळ.
मुख्य सहावा एक अपूर्ण व्यंजन आहे, जो आनंददायी मानला जातो. त्याचे उलथापालथ किरकोळ तृतीय आहे. प्रसिद्ध मधुर उदाहरणे: 'माय बोनी लाईज ओव्हर द ओशन.'
किरकोळ सेकंद समान स्वभावातील सर्वात लहान मानक अंतराल आहे. हे त्याच्या जटिल वारंवारता गुणोत्तरामुळे तीव्र विसंगती आणि ठोके निर्माण करते. हॉरर चित्रपटाच्या स्कोअरमध्ये हे नाटकीयपणे वापरले जाते.
Real-World Applications
▾
फायनान्स आणि लेंडिंगमधील व्यावसायिक गणनेची पडताळणी करण्यासाठी, अंकगणितातील त्रुटी कमी करण्यासाठी आणि अनुपालनाच्या उद्देशाने सहकारी, क्लायंट किंवा नियामक संस्थांसोबत दस्तऐवजीकरण, ऑडिट आणि शेअर केले जाऊ शकणारे सातत्यपूर्ण परिणाम तयार करण्यासाठी त्यांच्या मानक विश्लेषणात्मक कार्यप्रवाहाचा भाग म्हणून संगीत अंतराल कॅल्क वापरतात.
युनिव्हर्सिटी प्रोफेसर आणि इन्स्ट्रक्टर्स म्युझिक इंटरव्हल कॅल्क कोर्स मटेरियल, होमवर्क असाइनमेंट्स आणि परीक्षेच्या तयारीच्या संसाधनांमध्ये समाविष्ट करतात, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांना मॅन्युअल गणना तपासता येते, इनपुट-आउटपुट संबंधांबद्दल अंतर्ज्ञान निर्माण होते आणि अंकगणितापेक्षा संकल्पनात्मक समजण्यावर लक्ष केंद्रित होते.
सल्लागार आणि सल्लागार म्युझिक इंटरव्हल कॅल्क वापरून क्लायंट मीटिंग्स दरम्यान विविध परिस्थितींचे त्वरीत मॉडेल बनवतात, ज्यामुळे काय असेल तर प्रश्नांचे रिअल-टाइम एक्सप्लोरेशन सक्षम केले जाते ज्यांना अन्यथा तपशीलवार स्प्रेडशीट-आधारित विश्लेषण आणि अहवालासाठी कार्यालयात परत जावे लागेल.
वैयक्तिक वापरकर्ते वैयक्तिक नियोजन निर्णयांसाठी संगीत इंटरव्हल कॅल्कवर अवलंबून असतात — पर्यायांची तुलना करणे, सेवा प्रदात्यांकडून मिळालेल्या कोट्सची पडताळणी करणे, तृतीय-पक्षाची गणना तपासणे आणि महत्त्वाच्या निर्णयामागील संख्यांची गणना योग्यरित्या आणि सातत्याने केली गेली आहे असा विश्वास निर्माण करणे.
Special Cases
▾
अत्यंत इनपुट मूल्ये
व्यवहारात, या काठाच्या केसला काळजीपूर्वक विचार करणे आवश्यक आहे कारण मानक गृहीतके धरू शकत नाहीत. म्युझिक इंटरव्हल कॅल्क्युलेटर कॅल्क्युलेशनमध्ये या परिस्थितीचा सामना करताना, प्रॅक्टिशनर्सनी सीमा परिस्थितीची पडताळणी केली पाहिजे, विभागणी-बाय-शून्य जोखीम तपासली पाहिजेत आणि या अत्यंत परिस्थितीत मॉडेलचे गृहितक वैध आहेत की नाही याचा विचार केला पाहिजे.
गृहीतकांचे उल्लंघन
व्यवहारात, या काठाच्या केसला काळजीपूर्वक विचार करणे आवश्यक आहे कारण मानक गृहीतके धरू शकत नाहीत. म्युझिक इंटरव्हल कॅल्क्युलेटर कॅल्क्युलेशनमध्ये या परिस्थितीचा सामना करताना, प्रॅक्टिशनर्सनी सीमा परिस्थितीची पडताळणी केली पाहिजे, विभागणी-बाय-शून्य जोखीम तपासली पाहिजेत आणि या अत्यंत परिस्थितीत मॉडेलचे गृहितक वैध आहेत की नाही याचा विचार केला पाहिजे.
गोलाकार आणि अचूक प्रभाव
व्यवहारात, या काठाच्या केसला काळजीपूर्वक विचार करणे आवश्यक आहे कारण मानक गृहीतके धरू शकत नाहीत. म्युझिक इंटरव्हल कॅल्क्युलेटर कॅल्क्युलेशनमध्ये या परिस्थितीचा सामना करताना, प्रॅक्टिशनर्सनी सीमा परिस्थितीची पडताळणी केली पाहिजे, विभागणी-बाय-शून्य जोखीम तपासली पाहिजेत आणि या अत्यंत परिस्थितीत मॉडेलचे गृहितक वैध आहेत की नाही याचा विचार केला पाहिजे.
मध्यांतर संदर्भ तक्ता
▾
| सेमिटोन | अंतराल नाव | संक्षेप | ET गुणोत्तर | JI प्रमाण | व्यंजने |
|---|---|---|---|---|---|
| 0 | परफेक्ट एकसंध | P1 | 1.0000 | 1:1 | परिपूर्ण व्यंजना |
| 1 | किरकोळ सेकंद | m2 | 1.0595 | १६:१५ | तीव्र विसंगती |
| 2 | प्रमुख दुसरा | M2 | 1.1225 | 9:8 | सौम्य विसंगती |
| 3 | किरकोळ तिसरा | m3 | 1.1892 | 6:5 | अपूर्ण व्यंजना |
| 4 | मेजर तिसरा | M3 | 1.2599 | 5:4 | अपूर्ण व्यंजना |
| 5 | परफेक्ट चौथा | P4 | 1.3348 | 4:3 | परिपूर्ण सुसंवाद* |
| 6 | ट्रायटोन | TT | 1.4142 | √2 | कमाल विसंगती |
| 7 | परिपूर्ण पाचवा | P5 | 1.4983 | 3:2 | परिपूर्ण व्यंजना |
| 8 | अल्पवयीन सहावा | m6 | 1.5874 | 8:5 | अपूर्ण व्यंजना |
| 9 | मेजर सहावा | M6 | 1.6818 | 5:3 | अपूर्ण व्यंजना |
| 10 | गौण सातवा | m7 | 1.7818 | १६:९ | सौम्य विसंगती |
| 11 | प्रमुख सातवा | M7 | 1.8877 | १५:८ | तीव्र विसंगती |
| 12 | परिपूर्ण सप्तक | P8 | 2.0000 | 2:1 | परिपूर्ण व्यंजना |
Frequently Asked Questions
▾
मध्यांतर व्यंजन किंवा विसंगती कशामुळे बनते?
दोन नोट्समधील फ्रिक्वेंसी रेशोच्या जटिलतेद्वारे व्यंजन आणि विसंगती निर्धारित केली जाते. साधे पूर्णांक गुणोत्तर (2:1, 3:2, 4:3) व्यंजन तयार करतात कारण दोन नोट्सचे ओव्हरटोन वारंवार संरेखित करतात, एक स्थिर, ठोके-मुक्त आवाज तयार करतात. जटिल गुणोत्तर (समान-स्वभाव ट्रायटोनसाठी 45:32 सारखे) अनेक नॉन-लाइनिंग ओव्हरटोन तयार करतात जे वेगवान मार निर्माण करतात, विसंगती म्हणून समजले जाते. व्यंजनाच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक व्याख्या देखील महत्त्वाच्या आहेत - मध्ययुगीन संगीतामध्ये मुख्य तृतीयांश असंतुष्ट मानले जात होते परंतु पुनर्जागरण आणि नंतरच्या सुसंवादासाठी ते मूलभूत आहे.
हार्मोनिक आणि मेलोडिक मध्यांतरांमध्ये काय फरक आहे?
हार्मोनिक मध्यांतर म्हणजे जेव्हा दोन नोट्स एकाच वेळी वाजवल्या जातात (एक जीवा किंवा डायड). एक मेलोडिक इंटरव्हल म्हणजे जेव्हा दोन नोट्स एकामागोमाग वाजवल्या जातात (एकामागून एक, रागातल्याप्रमाणे). समान मध्यांतर — म्हणा, एक परिपूर्ण पाचवा — या संदर्भांमध्ये वेगळा वाटतो. हार्मोनिक मध्यांतर म्हणून, पाचवा रिंग उघडपणे आणि जोरदारपणे बाहेर येतो. मधुर मध्यांतर (गायनातील पाचवी झेप) म्हणून, हे बीथोव्हेनच्या पाचव्या सिम्फनी किंवा 'स्टार वॉर्स' थीमच्या उद्घाटनाप्रमाणे जागा आणि जोराची भावना निर्माण करते.
मध्यांतराचे उलथापालथ म्हणजे काय?
मध्यांतर उलटे करणे म्हणजे खालची टीप एका ऑक्टेव्हवर (किंवा वरची टीप ऑक्टेव्हच्या खाली) हलवणे, मध्यांतर त्याच्या पूरक स्वरूपात बदलणे. मध्यांतर आणि त्याच्या उलथापालथाची बेरीज नेहमी 9 (स्केल अंश संख्यांच्या दृष्टीने) आणि 12 सेमीटोन्स (एक अष्टक) असते. तर: किरकोळ सेकंद (1 सेमीटोन) मुख्य सातव्या (11 सेमीटोन) वर उलटतो; प्रमुख तिसरा (4 सेमीटोन) किरकोळ सहाव्या (8 सेमीटोन) वर उलटतो; परिपूर्ण चौथा (5 सेमीटोन) परिपूर्ण पाचव्या (7 सेमीटोन) वर उलटतो. परफेक्ट इंटरव्हल्स परफेक्ट इंटरव्हल्समध्ये उलटतात. मुख्य अंतराल किरकोळ मध्ये उलटतात आणि उलट.
ट्रायटोन म्हणजे काय आणि संगीतात ते इतके महत्त्वाचे का आहे?
ट्रायटोन (6 सेमीटोन, वाढवलेला चौथा किंवा कमी झालेला पाचवा) हा एकमेव मध्यांतर आहे जो अष्टक अर्ध्यामध्ये विभागतो. याचे फ्रिक्वेंसी रेशो √2 ≈ 1.4142 आहे, जे शक्य तितक्या अतार्किक गुणोत्तरांपैकी एक आहे. ही अत्यंत अतार्किकता ओव्हरटोन दरम्यान जास्तीत जास्त मारहाण करते, कमाल विसंगती निर्माण करते. ट्रायटोन हा प्रबळ सातव्या जीवामधील परिभाषित तणाव मध्यांतर आहे — G7 जीवा (B-F) च्या तिसऱ्या आणि सातव्या दरम्यानचा मध्यांतर हा एक ट्रायटोन आहे जो व्यंजन मध्यांतरावर दृढपणे निराकरण करू इच्छितो. हे रिझोल्यूशन पाश्चात्य संगीताची संपूर्ण स्वर प्रणाली चालवते.
कंपाऊंड अंतराल काय आहेत?
एक कंपाऊंड अंतराल एकापेक्षा जास्त अष्टकांचा असतो. नववा (14 सेमीटोन) एक संयुग सेकंद (9वा = अष्टक + सेकंद) आहे. दशमांश म्हणजे संयुक्त तिसरा. बारावा म्हणजे संयुग पाचवा. कंपाऊंड इंटरव्हलमध्ये त्यांच्या साध्या समकक्षांप्रमाणेच हार्मोनिक गुणवत्ता असते - एक प्रमुख नववा आवाज मोठ्या सेकंदासारखा असतो परंतु विस्तीर्ण रजिस्टरमध्ये. हार्मोनिक विश्लेषणामध्ये, कंपाऊंड मध्यांतर सामान्यतः त्यांच्या साध्या समतुल्यांपर्यंत कमी केले जातात (9व्या जीवामध्ये अष्टकच्या वर 2रा असतो, परंतु आवाज-अग्रणी आणि नामकरण स्पष्टतेसाठी आम्ही त्याला 9वा म्हणतो).
अंतराल जीवा गुणवत्तेची व्याख्या कशी करतात?
प्रत्येक जीवा त्याच्या टिपांमधील मध्यांतरांद्वारे परिभाषित केली जाते, मूळ पासून मोजली जाते. एक प्रमुख जीवा = प्रमुख तिसरा (4 सेमीटोन) + परिपूर्ण पाचवा (7 सेमीटोन). एक लहान जीवा = किरकोळ तिसरा (3 सेमीटोन) + परिपूर्ण पाचवा (7 सेमीटोन). कमी झालेला ट्रायड = किरकोळ तिसरा + कमी झालेला पाचवा (6 सेमीटोन). संवर्धित ट्रायड = प्रमुख तिसरा + संवर्धित पाचवा (8 सेमीटोन). हे इंटरव्हल स्टॅक समजून घेतल्याने तुम्हाला कोणत्याही इन्स्ट्रुमेंटवर कोणत्याही रूटपासून कोणतीही जीवा तयार करता येते.
अंतराल मध्ये enharmonic समतुल्य काय आहे?
एनहार्मोनिक मध्यांतर हे अंतराल असतात ज्यांचे स्पेलिंग वेगळ्या पद्धतीने केले जाते परंतु एकसारखे ध्वनी असते (समान संख्येत सेमीटोन असतात). संवर्धित चौथा (C ते F#, 6 सेमीटोन) आणि कमी झालेला पाचवा (C ते Gb, 6 सेमीटोन) एन्हार्मोनिक समतुल्य आहेत - ते दोन्ही ट्रायटोन आहेत परंतु संदर्भानुसार भिन्नपणे नोंदवलेले आहेत. C मेजरमध्ये, C ते F# हा वाढीव चौथा आहे (F# मुख्य स्वाक्षरीच्या विरोधात जातो), तर C ते Gb विशिष्ट रंगीत किंवा मोड्युलेटिंग संदर्भांमध्ये दिसू शकतात. योग्य शब्दलेखन हार्मोनिक फंक्शनवर अवलंबून असते.
काउंटरपॉइंटमध्ये मध्यांतर कसे वापरले जातात?
काउंटरपॉइंट - स्वतंत्र मधुर रेषा एकत्र करण्याची कला - मुख्यत्वे मध्यांतर नियमांद्वारे नियंत्रित केली जाते. काटेकोर प्रजातींच्या काउंटरपॉइंटमध्ये (जोहान जोसेफ फक्सने शिकवलेल्या आणि बाखच्या शैलीत वापरल्याप्रमाणे), व्यंजन मध्यांतरे (एकसंध, तृतीयांश, पाचवा, सहावा, अष्टक) मुक्तपणे वापरली जातात, तर विसंगती मध्यांतर (सेकंद, चौथा, सातवा, ट्रायटोन) विशिष्ट नियमांनुसार संपर्क साधणे आणि निराकरण करणे आवश्यक आहे. शास्त्रीय काउंटरपॉइंटमध्ये आवाजाच्या भागांमधील समांतर परिपूर्ण पंचमांश आणि अष्टक निषिद्ध आहेत कारण ते आवाज स्वातंत्र्य कमी करतात. हे नियम 1400-1900 पासून पाश्चात्य हार्मोनिक सरावाचा आधार बनतात.
Common Mistakes to Avoid
▾
- !मध्यांतर आकार मोजताना सुरुवातीची टीप मोजणे — C ते E मध्यांतर 3 अक्षरांची नावे (C, D, E) पसरवते म्हणून ते एक तृतीयांश आहे, सेकंद नाही.
- !मध्यांतर नावासह गोंधळात टाकणारे सेमीटोन संख्या - 4 सेमीटोन हा एक प्रमुख तृतीयांश आहे, परिपूर्ण चौथा नाही.
- !एन्हार्मोनिक समतुल्य विसरणे — C ते Gb आणि C ते F# समान ध्वनी परंतु भिन्न अंतराल नावे आहेत.
- !गृहीत धरून की सर्व मध्यांतरांमध्ये अद्वितीय सेमीटोन संख्या आहेत — वर्धित आणि कमी झालेले मध्यांतर त्यांच्या शेजाऱ्यांसह ओव्हरलॅप होतात.
Pro Tip
सुप्रसिद्ध मधुर उदाहरणांसह जोडून मध्यांतर आवाज लक्षात ठेवा: परफेक्ट चौथा = 'हेअर कम्स द ब्राइड'; परिपूर्ण पाचवा = 'स्टार वॉर्स' थीम; किरकोळ दुसरा = 'जॉज' थीम; मुख्य सहावा = 'माय बोनी महासागरावर पडलेला आहे'; अष्टक = 'कुठेतरी इंद्रधनुष्यावर.'
Did you know?
मध्ययुगीन चर्च संगीतात ट्रायटोनची इतकी भीती होती की संगीतकारांनी ते सक्रियपणे टाळले. लॅटिन वाक्प्रचार 'Mi contra Fa est diabolus in musica' (Mi contra Fa est diabolus in musica' (Mi विरुद्ध Fa is the devil in music) वाढीव चौथ्या विरुद्ध प्रतिबंधाचे वर्णन केले आहे. तरीही हाच मध्यांतर 20 व्या शतकात जॅझ समरसतेचा कोनशिला बनला, जो त्याच्या तणाव आणि रिझोल्यूशन वैशिष्ट्यासाठी बहुमोल ठरला.
Regional Guides
▾
🇺🇸 US▾
🇬🇧 UK▾
🇪🇺 EU▾
References
Ratings & comments
साप्ताहिक गणित टिप्स मिळवा
दर आठवड्याला कॅल्क्युलेटर टिपा मिळवणाऱ्या १२,०००+ सदस्यांमध्ये सामील व्हा.